Το επίγραμμα του captain Eudemos

Αυτή είναι η σαρκοφάγος του captain Eudemos στον Όλυμπο της Λυκίας της Μικράς Ασίας που χρησιμοποιήθηκε τον 2ο αιώνα μΧ και ξανά τον 5ο αιώνα μΧ.

Τα κείμενα των αρχαιοελληνικών επιγραφών δεν βρέθηκαν στα νέα ελληνικά στο διαδίκτυο, γι’ αυτό παρουσιάζονται στα αγγλικά:

1η επιγραφή
“I Eudemos, know from my captainship the way between the ways
From one Pontos to the other, the discovery of Pallas.
All the people from Chalcedon town of Bythinia decreed…
My fortunate homeland seeing me fit gave me the duty of office.
The people of Lycia were of the same mind; and I was a member of the council of Elder.”

2η επιγραφή:
“The ship sailed into the last harbour and anchored to leave no more, / As there was no longer any hope from the wind or daylight, / After the light carried by the dawn had left Captain Eudemos, / There buried the ship with a life as short as a day, like a broken wave.”

Οι τρύπες στη σαρκοφάγο είναι από τυμβωρύχους.

[03635]

Αρχαίο μνημείο στο αδικοχαμένο γουρουνάκι

Ένα ιδιαίτερο μνημείο βρίσκεται στα αρχαία τείχη της Έδεσσας. Μια έμμετρη επιγραφή διηγείται, με συγκινητικό τρόπο, σε πρώτο πρόσωπο, σαν να μιλούσε ένα μικρό γουρουνάκι τον θάνατό του!

«χοῖρος ὁ πᾶσι φίλος, τετράπους νέος, ἐνθάδε κεῖμαι Δαλματίης δάπεδον προλιπὼν δῶρον προσενεχθείς καὶ Δυρράχιν δὲ ἐπάτησα Ἀπολλωνίαν τε ποθήσας καὶ πᾶσαν γαίην διέβην ποσὶ μοῦνος ἄλιπτος νῦν δὲ τροχοῖο βίῃ τὸ φάος προλέλοιπα Ἠμαθίην δὲ ποθῶν κατιδεῖν φαλλοῖο δὲ ἅρμα ἐνθάδε νῦν κεῖμαι τῷ θανάτῳ μηκέτ’ ὀφειλόμενος»

«Ο χοίρος, ο φίλος όλων, ο τετράποδος νέος, ενθάδε κείμαι, έχοντας αφήσει τα χώματα της Δαλματίας όπου είχα δοθεί ως δώρο. Πόθησα και πάτησα το Δυρράχιο και την Απολλωνία μόνος μου, χωρίς να μείνω πίσω, διάβηκα όλη τη γη με τα πόδια. Τώρα όμως από τροχαίο έχασα το φως της ημέρας, πάνω στη στιγμή που ποθούσα να δω την Ημαθία και την πομπή της φαλλοφορίας σε άρμα, και κείμαι εδώ μη χρωστώντας πια τίποτα στον θάνατο»

“A pig, friend to everybody, a four-footed youngster
here I lie, having left behind the land of Dalmatia,
offered as a gift, and Dyrrachion I trod
and Apollonia, yearning
and all the earth I crossed
on foot alone unscathed.
But by the force of a wheel
I have now lost the light,
longing to see Emathia
and the chariot of Phallos
Here now I lie, owing
nothing to death anymore”

201910 pig

Σύμφωνα με την έμμετρη επιγραφή, ο χοίρος ξεκίνησε μαζί με τον κύριο του από τη Δαλματία και πέρασε από το Δυρράχιο, όχι όμως την Απολλωνία, τη δεύτερη αφετηρία της Εγνατίας οδού στην Αδριατική θάλασσα. Στη συνέχεια, ως πολιτιστικοί ή μάλλον θρησκευτικοί τουρίστες, ταξίδεψαν προς τη Μακεδονία που αναφέρεται ποιητικά ως Ημαθία, για να πάρουν μέρος στη μεγάλη γιορτή των Φαλλοφορίων προς τιμή του Διόνυσου, αντίστοιχων.

Επειδή όμως ο χοίρος σκοτώθηκε από τους τροχούς της άμαξας, ενταφιάστηκε στην περιοχή εκτός, των τειχών της αρχαίας Έδεσσας και το ανάγλυφο τοποθετήθηκε πάνω από τον τάφο του.

Το “ανάγλυφο του χοίρου” βρέθηκε το 1968 κατά τη διάρκεια αρχαιολογικής ανασκαφής ενσωματωμένη στα υστερορωμαϊκά τείχη της Έδεσσας.

Η άσκηση γραμμένη στην πινακίδα

Στην εικονιζόμενη κηρωμένη πινακίδα 2000 ετών που βρέθηκε στην Αίγυπτο, ένα παιδί που πήγαινε στο σχολείο κάνει την άσκηση γραφής του.

Πάνω είναι οι προτάσεις που πρέπει να μάθει να γράφει: Να δέχεσαι συμβουλές μόνον από σοφούς ανθρώπους και Δεν μπορείς να εμπιστευτείς όλους τους φίλους σου.

Κάτω είναι η προσπάθεια του.

t

Οι κηρωμένες πινακίδες ήταν διαδεδομένο όργανο γραφής στους αρχαίους χρόνους. Κηρωμένες πινακίδες χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι Έλληνες και Ρωμαίοι από τα παλιά χρόνια.

Η κατασκευή τους ήταν ξύλινη ορθογωνίου σχήματος. Εκτός από ξύλο οξιάς ή πεύκου ή βελανιδιάς χρησιμοποιούνταν και άλλες πρώτες ύλες για την κατασκευή ανθεκτικότερων ή πολυτελέστερων πινακίδων.

Η επιφάνεια ήταν επιστρωμένη με κερί, στην οποία έγραφαν με στῦλο (stylus).
Στο κερί πρόσθεταν λάδι από λινάρι, ζωικό λίπος, τερπεντίνη και ρετσίνι πεύκου για να είναι μαλακό, εύπλαστο και πιο ανθεκτικό.

Βρίσκονταν σε χρήση από τους αρχαίους χρόνους και μέχρι το Μεσαίωνα, ενώ σε μερικές περιοχές βρίσκονταν σε χρήση ακόμα και μέχρι τον 20ό αιώνα.
Άλλες εφαρμογές της απλής κηρωμένης πινακίδας ήταν η κατασκευή διπτύχων (δύο πινακίδες συνδεδεμένες), τριπτύχων και πολυπτύχων (τρεις και περισσότερες πινακίδες αντίστοιχα).

— ΦΙΛΟΔΗΜΟΥ

Ήδη και ρόδον εστί και ακμάζων ερέβινθος
και καυλοί κράμβης, Σώσυλε πρωτοτόμου
και μαίνη σαλαγεύσα και αρτιπαγής αλίτυρος
και θριδάκων ούλων αφροφυή πέταλα.
ημείς δ’ ούτ’ ακτής επιβαίνομεν ούτ’ εν απόψει
γινόμεθ’ ως αιεί, Σώσυλε, το πρότερον΄
και μην Αντιγένης και Βάκχιος εχθές επαιζον,
νυν δ’ αυτούς θάψαι σήμερον εκφέρομεν.

Παλατινή Ανθολογία 9.412

[02441]

— ΦΙΛΟΔΗΜΟΥ

Ἑπτὰ τριηκόντεσσιν ἐπέρχονται λυκάβαντες,
ἤδη μοι βιότου σχιζόμεναι σελίδες·
ἤδη καὶ λευκαί με κατασπείρουσιν ἔθειραι,
Ξανθίππη, συνετῆς ἄγγελοι ἡλικίης.
ἀλλ᾿ ἔτι μοι ψαλμός τε λάλος κῶμοί τε μέλονται,
καὶ πῦρ ἀπλήστῳ τύφετ᾿ ἐνὶ κραδίῃ.
αὐτὴν ἀλλὰ τάχιστα κορωνίδα γράψατε, Μοῦσαι,
ταύτην ἡμετέρης, δεσπότιδες, μανίης.

Παλατινή Ανθολογία, 11.41

Seven years added to thirty are gone already like so many
pages torn out of my life; already, Xanthippe, my head is sprinkled
with grey hairs, messengers of the age of wisdom. But still I care for
the speaking music of the lyre and for revelling, and in my insatiate
heart the fire is alive. But ye Muses, my mistresses, bring it to a
close at once with the words “Xanthippe is the end of my madness.

— ΦΙΛΟΔΗΜΟΥ

Ο πριν εγώ και πέντε και εννέα , νυν, Αφροδίτη,
έν μόλις εκ πρώτης νυκτός ες ηέλιον.
οίμοι και τούτο κατά βραχύ, πολλάκι δ’ ήδη
ημιθανές θνήσκει τούτο το Τερμέριο.
Ω Γήρας Γήρας, τι ποθ’ ύστερον, ήν αφίκηαι,
ποιήσεις , όταν νυν ώδε μαραινόμεθα;

Παλατινή Βιβλιοθήκη, 11.30

οὐ φιλέω μέγαν

οὐ φιλέω μέγαν στρατηγὸν οὐδὲ διαπεπλιγμένον
οὐδὲ βοστρύχοισι γαῦρον οὐδ΄ ὑπεξυρημένον͵
ἀλλά μοι σμικρός τις εἴη καὶ περὶ κνήμας ἰδεῖν
ῥοικός͵ ἀσφαλέως βεβηκὼς ποσσί͵ καρδίης πλέως.

Αρχίλοχος, Eλεγειακός ποιητής και ιαμβογράφος

Δε μου αρέσει ο στρατηγός που είναι ψηλός
και κάνει δρασκελιές μεγάλες, που περηφανεύεται
για τις πλεξούδες του και φιλάρεσκα ξυρίζει το γένι του.
Περισσότερο θα μου άρεσε ένας κοντός, ακόμη
κι αν είναι στραβοπόδης, αρκεί να κρατιέται
γερά στα πόδια του και να το λέει η καρδιά του.

νεοελληνική απόδοση από τον Δ. Iακώβ

Στρατηγό ψηλό δεν θέλω, που ν’ ανοίγει τόσα σκέλη,
να ‘χει χτένισμα της ώρας, ξούρισμα και μυρωδιά.
κάλλια να ‘ν’ κοντός για μένα, στραβοκάνης όσο θέλει,
μα στα πόδια του να στέκει άσειστος, όλο καρδιά.

νεοελληνική απόδοση από τον Σ. Mενάρδος

Η ιστορία ενός Ολυμπιονίκη

Εγώ, ο Αρίστων, γιος του Ειρηναίου από την Έφεσο, άρχισα να αθλούμαι στο γυμνάσιο της πόλης μου, υπό την επίβλεψη ενός γυμναστή που λεγόταν Καλλίας. Ασχολήθηκα με την πάλη, την πυγμαχία και το παγκράτιο, το οποίο είναι ένας συνδυασμός αυτών των δύο, στα οποία και διακρίθηκα. Ο γυμναστής μου συμπλήρωσε την προπόνησή μου με μαθήματα που αφορούσαν τους κανόνες συμμετοχής και τα προσόντα που χρειαζόμουν για να κερδίσω στους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Μου έμαθε τους κανόνες για το παγκράτιο: “Οι παγκρατιαστές, αγόρι μου”, μου έλεγε, “ασκούνται σε ένα επικίνδυνο είδος πάλης. Πρέπει να αντέχουν τα μπλάβα μάτια και να μαθαίνουν ειδικές λαβές, ώστε ακόμη κι αν πέσουν να μπορούν να διεκδικήσουν τη νίκη. Χρειάζεται να έχουν αναπτυγμένη τεχνική σε διάφορες λαβές πνιγμού. Να λυγίζουν τους αστραγάλους, να στραμπουλούν χέρια, να γρονθοκοπούν και να πηδάνε πάνω στους αντιπάλους τους. Όλα επιτρέπονται στο παγκράτιο, εκτός από τα δαγκώματα και την προσπάθεια να βγάλει κανείς το μάτι του αντιπάλου”.

Μου έμαθε επίσης και τα προσόντα του καλού παλαιστή και πυγμάχου: “Ο αυχένας χρειάζεται να είναι όρθιος σαν του αλόγου, που είναι όμορφο και το ξέρει. Οι ώμοι πρέπει να στέκουν ορθοί. Κατάλληλα για την πάλη είναι τα χέρια στα οποία καταλήγουν φαρδιές φλέβες που ξεκινούν από το σβέρκο και συνεχίζουν στο λαιμό και στους ώμους. Η ίσια πλάτη είναι όμορφη, αλλά η λίγο κυρτή είναι πιο αθλητική, διότι προσαρμόζεται στη γερτή προς τα εμπρός στάση της πάλης. Τα εύκαμπτα πλευρά καλύπτουν τις ανάγκες τόσο της επιθετικής όσο και της αμυντικής πάλης. Πάνω απ’ όλα, ο σωστός αθλητής πρέπει να έχει αντοχή, θάρρος και επιδεξιότητα”.

Όταν πλησίαζε ο καιρός για τους Ολυμπιακούς Αγώνες, ένας σπονδοφόρος ήρθε από την Ολυμπία στην πόλη μου και ανακοίνωσε ότι οι αγώνες άρχιζαν σε δύο μήνες. Αποφάσισα να συμμετάσχω και να αγωνιστώ στο παγκράτιο παίδων. Πενήντα ημέρες πριν τους αγώνες, ο προπονητής μου Καλλίας κι εγώ πήραμε το πλοίο από την πόλη μας, την Έφεσο, και βάλαμε πλώρη για την Ελλάδα, για να λάβουμε μέρος στις υποχρεωτικές προγυμναστικές ασκήσεις στην Ήλιδα.

Στην πόλη είχαν ήδη συγκεντρωθεί αθλητές που είχαν μαζευτεί εκεί για νΥ ακολουθήσουν τους επίσημους κανόνες προγύμνασης των Ηλείων και να συνεχίσουν την προπόνησή τους για τους Αγώνες. Μόλις φτάσαμε, οι Ελλανοδίκες μάς κατέταξαν ανάλογα με την ηλικία και μας είπαν: “Αν δουλέψατε τόσο ώστε να είστε άξιοι να πάτε στα Ολύμπια κι αν δεν κάνατε τίποτε ράθυμο ή ποταπό, πάρτε θάρρος και προχωρήστε. Εκείνοι όμως που δεν ασκήθηκαν έτσι να φύγουν και να πάνε όπου θέλουν”.

Τριάντα μέρες γυμναζόμουν μαζί με τους άλλους νέους στο Τετράγωνο γυμνάσιο στην πόλη της Ήλιδας. Εκεί ασκούμασταν στην πάλη. Υπήρχαν ειδικά δωμάτια για να αλειφόμαστε με λάδι. Οι χώροι εκγύμνασης ήταν στρωμένοι με χώμα, για να πέφτουμε στα μαλακά. Το άλειμμα με λάδι έκανε τον αντίπαλο να γλιστράει κι έτσι χρειαζόταν περισσότερη δύναμη για να τον συγκρατήσουμε. Μια επίστρωση σκόνης στα χέρια μάς βοηθούσε να μην ιδρώνουμε, αλλά και να μην ξεφεύγει εύκολα ο αντίπαλός μας.

Την παραμονή των Αγώνων, πήραμε το δρόμο για την Ολυμπία. Ήταν μια πολύ ζεστή ημέρα του ιερού μήνα. Καθώς πλησιάζαμε στον προορισμό μας, η μυρωδιά των πλατανιών και τα τζιτζίκια μού έφερναν στο νου ιστορίες που είχα ακούσει για ονομαστούς ολυμπιονίκες. Θυμήθηκα το Μίλωνα τον Κροτωνιάτη (6ος αιώνας π.Χ.), έξι φορές νικητή στην πάλη, που, όπως λένε, κουβάλησε ο ίδιος το άγαλμά του στην Άλτη. Έπειτα, το Θάσιο Θεαγένη, γιο του Τιμοσθένη (5ος αιώνας π.Χ.), που σήκωσε στους ώμους του το άγαλμα ενός θεού, που βρισκόταν στην αγορά, όταν ήταν εννιά χρονών, και αργότερα έγινε διάσημος νικητής στο παγκράτιο, στο οποίο κέρδισε συνολικά 1.400 φορές.

Προτού φτάσουμε στον Αλφειό ποταμό, περάσαμε το Τυπαίο όρος, το περίφημο ψηλό βουνό με τις απότομες πλαγιές. Εδώ οι Ηλείοι, σύμφωνα με τη νομοθεσία τους, κατακρήμνιζαν όποια γυναίκα, παρά την απαγόρευση που ίσχυε για τις ημέρες των Αγώνων, τους παρακολουθούσε κρυφά ή βρισκόταν έστω στην ανατολική όχθη του Αλφειού.

Διασχίσαμε τον ποταμό και βρεθήκαμε στον ιερό χώρο της Ολυμπίας. Στο φυσικό ανάγλυφο του εδάφους διαγραφόταν το Στάδιο. Τριγύρω υπήρχαν ελιές με γκριζοπράσινα φύλλα και άλλα δέντρα. Γεμάτος συγκίνηση μπήκα για πρώτη φορά στη ζωή μου στους ναούς του Δία και της Ήρας και πρωτοαντίκρισα τα αγάλματα των ένδοξων αθλητών στον ιερό χώρο της Άλτης.

Στην Ολυμπία γνώρισα κι άλλους αθλητές, γνωστούς για τις νίκες τους. Πρώτα συνάντησα το Σώστρατο το Σικιώνιο, ξακουστό για την τεχνική του στην πάλη. Αυτός κέρδισε δώδεκα νίκες στα Ίσθμια και τα Νέμεα, τρεις στην Ολυμπία και δύο στους Δελφούς. Μετά, στα στενά της Σικελίας, γνώρισα το Λεοντίσκο, έναν παλαιστή από τη Μεσσήνη. Είχε στεφανωθεί μία φορά στους Δελφούς και δύο στην Ολυμπία. Η τεχνική του στο παγκράτιο ήταν παρόμοια με αυτή του Σώστρατου.

Όταν ξημέρωσε η μέρα της έναρξης των αγώνων, συγκεντρωθήκαμε μπροστά στο άγαλμα του Ορκίου Δία, για να δώσουμε όρκο ότι είχαμε όλοι ακολουθήσει αυστηρά την προπόνησή μας για δέκα συνεχείς μήνες. Όλοι οι αθλητές, μαζί με τους πατέρες, τους αδελφούς και τους προπονητές μας, ορκιστήκαμε πάνω από τα γεννητικά όργανα ενός θυσιασμένου κάπρου ότι δε θα διαπράτταμε κάποιο παράπτωμα κατά τη διεξαγωγή των αγώνων. Αυτοί που αξιολογούσαν την ηλικία των νέων έδωσαν επίσης όρκο ότι θα έκριναν δίκαια και δε θα δωροδοκούνταν, καθώς και ότι θα κρατούσαν εμπιστευτικές τις πληροφορίες που αφορούσαν κάθε διαγωνιζόμενο.

Την ημέρα των αγώνων παίδων, αφού φτάσαμε στο χώρο των αθλημάτων, μας μοίρασαν σε ζευγάρια σύμφωνα με το ακόλουθο σύστημα: έβαζαν μικρούς -σε μέγεθος φασολιού- κλήρους, με επιγραφές μέσα σε μια ασημένια ιερή κάλπη του Δία. Στο ένα ζευγάρι αντιστοιχούσε το γράμμα άλφα, στο άλλο το βήτα, στο τρίτο το γάμα κλπ. Το ίδιο γράμμα υπήρχε πάντοτε σε δύο κλήρους. Καθένας από μας έβγαινε μπροστά επικαλούμενος το Δία και έβαζε το χέρι μέσα στην κάλπη. Ο ένας μετά τον άλλον τραβούσαμε έναν κλήρο. Όταν είχαμε όλοι από έναν κλήρο, ο κριτής ερχόταν -εμείς στεκόμασταν σε έναν κύκλο- και επιθεωρούσε τους κλήρους μας. Μετά, μας ταίριαζε με τον άλλον που είχε το ίδιο ψηφίο μ’ εμάς. Εγώ είχα το γάμμα και ήταν να αγωνιστώ με τον Πολίτη από την Καρία.

Κοίταξα όλους τους θεατές που επευφημούσαν και προετοιμάστηκα για τον πιο κρίσιμο αγώνα της ζωής μου. Ο αγώνας ήταν μακρύς και δύσκολος, αλλά κατάφερα να νικήσω τον αντίπαλό μου δίκαια, με αρετή και θάρρος. Αμέσως μετά αντιμετώπισα τους νικητές των υπόλοιπων ζευγαριών και τους νίκησα όλους. Το πλήθος ζητωκραύγαζε και επευφημούσε, καθώς ο κριτής με στεφάνωνε με τον κότινο, το στεφάνι από κλαδί αγριελιάς. Δέχτηκα με σεμνότητα τις επευφημίες του κοινού, περήφανος που χάρισα στην πόλη μου δόξα και φήμη παντοτινή.

– από το ΙΔΡΥΜΑ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

Τὸ φευγαλέον τῆς ζωῆς

Ἀπόσπασμα 6
Ἄνθρωπος ἐὼν μήποτε φήσῃς ὅ,τι γίνεται αὔριον
μηδ᾿ ἄνδρα ἰδὼν ὄλβιον, ὅσον χρόνον ἔσσεται·
ὠκεῖα γὰρ οὐδὲ τανυπτερύγου μυίας οὕτως ἡ μετάστασις.

Ὡς ἄνθρωπος μὴν πεῖς ποτὲ τὶ αὔριο θὰ γίνει
μηδὲ ὅταν δεῖς καλότυχον, γιὰ πόσο χρόνο θά ΄ναι·
διότι ἡ μετάπτωση εἶναι πιὸ γρήγορη, ἀπὸ τῆς γοργόφτερης μύγας.

Ἀπόσπασμα 9
Ἀνθρώπων ὁλίγον μὲν κράτος, ἄπρακτοι δὲ μεληδόνες,
αἰῶνι δὲ παύρῳ πόνος ἀμφὶ πόνῳ·
ὁ δ᾿ ἄφυκτος ὁμῶς ἐπικρεμᾶται θάνατος·
κείνου γὰρ ἴσον λάχον μέρος οἵ τ᾿ ἀγαθοὶ ὅστις τε κακός.

Τῶν ἀνθρώπων εἶναι λίγη ἡ δύναμη, κι ἀνώφελες οἱ φροντίδες,
στὴ λιγοστὴ ζωὴ πόνος πάνω στὸν πόνο·
κι ὁ ἀναπόφευκτος τὸ ἴδιο ἐπάνω σ᾿ ὅλους κρέμεται θάνατος·
ἀπὸ κεῖνον ἴσο μερίδιο ἐπήρανε, καὶ οἱ καλοὶ καὶ οἱ κακοί.

Ἀπόσπασμα 10
… οὐκ ἔστιν κακὸν ἀνεπιδόκητον ἀνθρώποισ΄·
ὀλίγῳ δὲ χρόνῳ πάντα μεταρρίπτει θεός.

… κακὸ δὲν ὑπάρχει, ποὺ ἄνθρωπος νὰ μὴν τὸ ἀνιμένει·
σὲ λίγο χρόνο ὅλα τ᾿ ἀλλάζει ὁ θεός.

Σιμωνίδης ὁ Κεῖος, Τρία ἀποσπάσματα ποιημάτων.
Ἀπόδοσις εἰς τὴν νέα Ἑλληνική, ὑπὸ Γεωργίου Σκιαδᾶ.