[00265]

Καθώς έβγαινα για άλλη μια φορά, στην κανονική μου ώρα, από τον ανελκυστήρα, σκεφτόμουν πως η ζωή μου, με τις μέρες της που γίνονταν όλο και πιο όμοιες στις λεπτομέρειές τους, μοιάζει μ’ εκείνες τις τιμωρίες που επιβάλλονται στους μαθητές ανάλογα με το σφάλμα τους, να γράψουν δέκα, εκατό ή και περισσότερες φορές την ίδια φράση που τουλάχιστον εξαιτίας των πολλών επαναλήψεων γίνεται παράλογη, μόνο που στη δική μου περίπτωση πρόκειται για μία τιμωρία που λέει: “όσες φορές αντέξεις”.

– σημείωμα του Φραντς Κάφκα από τα Ημερολόγια Β’ 1914-1923

 

[00261]

Το εκκρεμές του Φουκώ είναι ένα εκκρεμές με δυνατότητα ελεύθερης εκτέλεσης ταλαντώσεων. Η ελεύθερη μεταβολή του επιπέδου κίνησης του εκκρεμούς αποδεικνύει την κίνηση της γης. Την ονομασία του την πήρε από τον Γάλλο φυσικό Ζαν Μπερνάρ Λεόν Φουκώ (1819 –1868) που το πρωτοπαρουσίασε στο Παρίσι to 1851.

Για την κατασκευή του εκκρεμούς του Φουκώ αρκεί ένα αρκετά μακρύ σχοινί, ώστε να ελαττώνεται το φαινόμενο της μείωσης των ταλαντώσεων, και ένα βάρος, τέτοιο, ώστε να κρατάει το σχοινί τεντωμένο.

Θέτουμε το εκκρεμές σε ταλάντωση στο Βόρειο πόλο. Αν η γη δεν έκανε περιστροφή τότε το εκκρεμές θα ταλαντώνονταν ακριβώς στο ίδιο κάθετο επίπεδο. Επειδή όμως η γη κινείται, το κάθετο επίπεδο του εκκρεμούς στρέφεται αντίθετα από τη φορά κίνησης της γης, λόγω των δυνάμεων Κοριόλις (φαινόμενη δύναμη η οποία εμφανίζεται σε μη αδρανειακά συστήματα αναφοράς, κάθε κίνηση στο βόρειο ημισφαίριο εκτρέπεται προς τα δεξιά και στο νότιο ημισφαίριο προς τα αριστερά).

Εμφανίζεται σαν η γη να γυρίζει κάτω από το εκκρεμές, πράγμα που ακριβώς συμβαίνει. Η στροφή αυτή του επιπέδου θα κάνει έναν πλήρη κύκλο σε διάστημα μιας ημέρας ή μισό (οπότε θα φαίνεται σαν να έχει επανέλθει στην αρχική του θέση) σε 12 ώρες.

Υπάρχουν gifάκια στο ίντερνετ και αρκετά βίντεο στο youtube, ένα από τα οποία είναι το παρακάτω.

O Ουμπέρτο Έκο έγραψε ένα ομώνυμο μυθιστόρημα το 1988, στο οποίο το πραγματικό εκκρεμές έχει συμβολικό νόημα.

[πηγή: youtube Foucault’s Pendulum]

[00260]

Ωχ, πάει ο Ουμπέρτο!

Ο Ουμπέρτο Έκο ήταν σημαντικός συγγραφέας και φιλόσοφος. Γνωστά είναι τα μυθιστορήματά του: «Το Όνομα του Ρόδου» και το «Εκκρεμές του Φουκώ», αλλά αυτό που σας συστήνουμε επί της ευκαιρίας να διαβάσετε, αν πέσει στα χέρια σας, είναι το βιβλίο που στα ελληνικά κυκλοφόρησε ως: «Η σημειολογία στην καθημερινή ζωή». Είναι πραγματικά ένα βιβλίο που μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τα ανθρώπινα συστήματα, πχ την κοινωνική ζωή, την επικοινωνία, την εξουσία, την τέχνη.

Σημειολογία ή Σημειωτική είναι η επιστήμη που μελετά τη συγκρότηση και τη λειτουργία των συμβολικών συστημάτων στο σύνολό τους. Αντικείμενο της σημειωτικής είναι πώς τα άτομα αποδίδουν, κωδικοποιούν και ανταλλάσσουν σημασίες και νοήματα.

Με τον όρο «σημείο» εννοούμε οτιδήποτε είναι αντιπροσωπευτικό ενός ή πολλών άλλων πραγμάτων. Με το σημείο το οποίο μπορεί να είναι μια λέξη, μια πινακίδα, μια χειρονομία, ένα σύμβολο, ένας ήχος, μια σκέψη, μια ιδέα, δηλ. αποδίδεται ένα συγκεκριμένο νόημα, το οποίο πολλές φορές δεν είναι άμεσα φανερό.
Η σημειωτική παρέχει τα εργαλεία για την κριτική εξέταση των συμβόλων και για την έρευνα της ερμηνείας τους σε πολλούς τομείς.

Μπορούμε για παράδειγμα να αναλύσουμε σημειολογικά μια διαφημιστική εικόνα;

Τι σημαίνει το κάθε τι που βλέπουμε και γιατί το βαλαν και τι θέλουν να μας πουν; Γιατί το προϊόν είναι κόκκινο; Γιατί το logo μιας εταιρείας έχει αυτό το σχήμα; Γιατί χρησιμοποιήθηκε αυτή η γραμματοσειρά; Γιατί οι άνθρωποι στις διαφημίσεις είναι έτσι; Υπάρχει πράγματι αυτή η οικογένεια στο χωριό; Γιατί υπάρχουν τύποι με περίεργα μαλλιά σε διαφημίσεις για κινητά; Γιατί η άλλη χαμογελάει που τρώει μόνο ένα γιαούρτι;

Γιατί ο πολιτικός μιλάει έτσι; Γιατί χρησιμοποιεί αυτές τις λέξεις; Γιατί φοράει αυτή τη γραβάτα; Γιατί δεν φοράει γραβάτα;

Αν αναρωτηθήκατε ποτέ για όλα αυτά, το βιβλίο «Η σημειολογία στην καθημερινή ζωή» μπορεί να βοηθήσει να βρείτε τις απαντήσεις. Είναι και ευχάριστο βιβλίο, εκτός των άλλων.

RIP Ουμπέρτο.

[00258]

Had to go crazy to love you
Had to go down to the pit
Had to do time in the tower
Begging my crazy to quit

Had to go crazy to love you
You who were never the one
Whom I chased through the souvenir heartache
Her braids and her blouse all undone

Sometimes I’d head for the highway
I’m old and the mirrors don’t lie
But crazy has places to hide in
that are Deeper than any goodbye

Leonard CohenCrazy to Love you‘: in ‘Old Ideas‘ Album
[ La Natte, Pierre-Auguste Renoir 1887 ]